Gemeentelijke sinkholes

Gemeentelijke sinkholes, bodemloze gaten?

In 2015 begonnen de decentralisaties bij maatschappelijke ondersteuning en jeugdzorg verankerd in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Jeugdwet. Gemeenten kregen er zware taken en verantwoordelijkheden bij en tegelijkertijd een bezuinigingsopdracht. Geen gunstige combinatie, maar dat was nog niet het ergste. Het grootste probleem werd veroorzaakt door een geldbelust commercieel netwerk van dienstverlening en begeleiding. Dit is de zogenaamde en vermaledijde marktwerking.

Inmiddels is en wordt naarstig gezocht naar oplossingen. Geboden oplossingen zijn dat echter niet en een voorbeeld daarvan is het Fonds tekortgemeenten, een bedrag van 200 miljoen euro waarvan op 1 november 2018 de verdeling bekend werd gemaakt door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Het fonds is ingesteld om gemeenten te compenseren voor de tekorten in het sociaal domein, op het terrein van Wmo en jeugdzorg.

Het slechte goede nieuws

De gemeenten die een bedrag kregen toegekend, zullen in eerste instantie opgelucht adem halen en het classificeren als goed nieuws. BurgerkrachtCentraal is veel minder vrolijk gestemd en vraagt zich ernstig af of het goede nieuws niet eigenlijk slecht nieuws is. Om dat gevoel te beschrijven een voorbeeld van een heel andere orde:

Stel u beschikt over heel veel geld en een goede vriend komt naar u toe. Hij blijkt helemaal aan lagerwal te zijn geraakt en heeft zelfs al zijn geld vergokt in het casino. Maar toch heeft hij ook een plausibel verhaal voor zijn ondergang en u besluit om hem vanuit uw overvloed te helpen. Wat u niet doet, is hem een flink geldbedrag overmaken en hem weer zijn gang laten gaan.

U bedenkt samen met die vriend een plan om hem duurzaam uit de problemen te helpen. Bovendien verzekert u zich ervan dat het geld dat u vrijmaakt dekkend is en niet slechts een deel van het probleem verhelpt.

Het Fonds tekortgemeenten doet het als een onverstandige rijke vriend. De gemeenten die nu geld hebben gekregen, gaan waarschijnlijk op dezelfde voet verder dan waarop ze in de problemen zijn geraakt. Ze maken namelijk geen korte metten met het commerciële netwerk dat dienstverlening en begeleiding levert. Sterker nog, de aasgieren zitten ware dat mogelijk nog gulziger op het vinkentouw dan hiervoor en er komen vast ook nieuwe profiteurs op af.

Bovendien zijn de tekorten van de gemeenten (veel) hoger dan het compensatiebedrag! Denk hierbij nog eens aan de laatste zin van het vriendenverhaal:

Bovendien verzekert u zich ervan dat het geld dat u vrijmaakt dekkend is en niet slechts een deel van het probleem verhelpt.

Stop de marktwerking!

Wat er voordat er (opnieuw) met veel geld wordt gestrooid moet gebeuren, is tweeledig: het stoppen van de marktwerking en het inrichten van burgerfondsen en persoonlijke maatwerkbudgetten. BurgerkrachtCentraal roept gemeenten op zich te melden zodat we hierover in het voorjaar van 2019 een symposium over kunnen houden.

De geldkraan naar het netwerk van dienstverlening en begeleiding moet dicht (stoppen van de huidige marktwerking) en gecontroleerd weer opengaan vanuit burgerfondsen waaruit persoonlijke maatwerkbudgetten worden verstrekt aan de belanghebbende burgers.

Dit moet een sluitend samenspel worden tussen colleges, gemeenteraden en de burgers. Zij hebben het opdrachtgeverschap. De markt mag 'hoe hoog' antwoorden als wordt gezegd: 'spring!'

En anders?

Als de marktwerking niet wordt gestopt en het opdrachtgeverschap niet opnieuw wordt gedefinieerd, blijven gemeenten bodemloze putten, ofwel gemeentelijke sinkholes. Totdat ze failliet dreigen te gaan, in de Panic Room belanden en onder controle van de provincie komen te staan.

Bovenal zullen dan veel burgerslachtoffers met onherstelbare schade te betreuren zijn.

Meer documentatie

Verdeling Fonds tekortgemeenten eindrapportage

Sinkhole

Verdeling van de middelen uit het Fonds tekortgemeenten 2018

€ 200.000.000 verdeeld over 77 gemeenten van de 88 gemeenten die een aanvraag deden vóór de deadline van 15 september.

Overgenomen uit brondocument VNG maar dan aflopend gesorteerd op hoogte van het compensatiebedrag.

GemeenteCompensatiebedrag
Venlo21.719.101,26
Eindhoven21.693.805,73
Leeuwarden20.905.963,13
Rotterdam17.842.808,80
Groningen13.662.901,17
Enschede13.337.720,82
Maastricht12.308.624,78
Hengelo8.452.760,90
Almelo5.586.247,62
Veldhoven4.390.635,40
Wageningen4.082.382,24
Zoetermeer4.062.576,98
Twenterand3.335.484,89
Ede3.286.221,66
Zwolle2.649.373,65
Landgraaf2.507.985,05
Lelystad2.443.826,99
Brunssum1.960.643,90
Nijmegen1.905.952,64
Zutphen1.859.602,82
Kerkrade1.433.499,98
Asten1.324.613,82
Tiel1.299.527,29
Nijkerk1.167.441,81
Middelburg1.061.277,44
Helmond1.057.267,06
Dronten1.017.923,80
Zaanstad1.017.581,52
Valkenswaard956.101,84
Barneveld948.704,95
Bodegraven-Reeuwijk888.215,28
Roermond853.447,12
Opsterland848.226,76
Best838.753,20
Leidschendam-Voorburg825.733,19
Wijchen818.672,43
Vlissingen810.867,77
Cranendonck803.490,44
Heerhugowaard800.290,71
Gemert-Bakel773.003,54
Voorst723.575,95
Zwartewaterland715.389,00
Tytsjerksteradiel695.677,18
Horst aan de Maas648.789,19
Goes637.296,09
Zevenaar625.776,06
Geldrop-Mierlo575.017,67
Utrechtse Heuvelrug563.570,66
Woudenberg488.430,51
Zeewolde447.710,67
Heerde424.417,68
Weststellingwerf417.567,94
Roerdalen413.795,60
Oost Gelre411.002,18
Wijk bij Duurstede407.836,13
Bergen396.503,90
Ooststellingwerf357.691,50
Beesel352.004,20
Westland345.705,03
Ouder-Amstel343.310,71
Waalre238.898,23
De Bilt229.342,00
Uithoorn218.126,01
Kapelle215.659,26
Neerijnen212.453,73
Elburg209.887,41
Sluis205.051,35
Leusden182.951,08
Losser127.025,01
Alphen-Chaam115.253,40
Tholen104.327,73
Bunschoten97.642,19
Oosterhout81.545,21
Reimerswaal73.953,81
Oisterwijk73.030,67
Beek71.773,05
Rozendaal12.751,63
Stede-Broec0,00
Terneuzen0,00
Westerveld0,00
Hof van Twente0,00
Rhenen0,00
Simpelveld0,00
Achtkarspelen0,00
Borne0,00
Borsele0,00
Dalfsen0,00
Eemnes0,00
Totaal200.000.000,00