Slim handhaven

Tandenborstels tellen om iemand te betrappen op misbruik van de bijstand, is dat slim? Nee natuurlijk niet. Dat werkte vroeger misschien, maar nu is het vooral een voorbeeld voor de beeldvorming. Een echte bijstandsfraudeur kent alle klassiekers en is echt niet zo dom om daarop te worden betrapt.

Het is maar zo'n 11% van de mensen met een bijstandsuitkering die er op uit is om te frauderen. Daarom is het zo mensonwaardig dat op de 89% bijstandsgerechtigden die te goeder trouw (willen) zijn allerlei (keiharde) handhavingsinstrumenten worden losgelaten die de bewuste crimineel toch wel als een soort professional voor een groot deel weet te omzeilen.


Maar wat is slim?

Bij het proces van opsporen en bestraffen van bijstandsfraude wordt vaak de term 'slim handhaven' gebruikt. Daarover zijn al flink wat bijeenkomsten georganiseerd door het commerciële netwerk van adviespartners. Daar is al flink aan verdiend ten koste van de sociale budgetten. Ook aan boeken en ander materiaal dat over het onderwerp is verschenen.

Maar wat is slim? Is dat hetzelfde als effectief? Daarover bestaan twee kampen. De ene groep slimmeriken zweert bij een keiharde aanpak en daar tegenover staan de wijsneuzen die vaststellen dat de Gestapo-achtige benadering averechts werkt.

In dit artikel gaan we niet in op wie van die twee het meeste gelijk heeft. Op Sociaalweb.nl staat wel een aardige blog van mr. Hans Nacinovic die daar op ingaat.

Wat we wel doen vandaag, is een dimensie toevoegen aan deze afweging: perspectief!

Wat slim is wordt niet in eerste instantie bepaald door wat effectief is, maar door wat vanuit een bepaalde uitgangspositie gewenst is.


Het gangbare perspectief

Al jaren (ook vóór de decentralisaties in het sociaal domein) is het heilige doel dat de sociale voorzieningen terecht moeten komen bij de mensen die het echt nodig hebben. Daarop is het officiële beleid en de overheidscommunicatie ook helemaal gericht.

Vooral het deel van het volk dat door het betalen van belastingen het geld bij elkaar brengt voor de behoeftige medemens wil verantwoording over de bestede eurocenten.

Dat doel wordt helaas niet bereikt. Niet vanwege bijstandfraudeurs, maar doordat enorme bedragen verloren gaan aan het ambtenarenapparaat. Dat nemen we voor lief als iets dat onvermijdelijk is. Maar dat er daarnaast gigantische bedragen verdwijnen naar commerciële bedrijven weten we niet en willen we ook niet weten.

Als het restje dat overblijft voor de eigenlijke doelgroep, de kwetsbare mensen, maar eerlijk wordt verdeeld.


Schroot met een laagje chroom

BurgerkrachtCentraal is samen met een kleine groep wakkere burgers de enige die het andere perspectief durft te benoemen. Dit is de oude haat tegen de economisch onwaardigen, een aanduiding die in de Tweede Wereldoorlog door de nazi's werd gebruikt. Tegen mensen die niet werken of op andere manier een bijdrage leveren aan de maatschappij koesteren we heimelijk een diepgewortelde haat.

De afgunst tegen mensen die geen bijdrage zouden leveren, is schroot uit de 1940-1945 (en eigenlijk al veel ouder) waar een laagje chroom van politieke correctheid op is aangebracht. Maar zoals we weten woekert de roest door en vroeg of laat komt het naar buiten.

Bij de VVD kan men zich het minst beheersen. Mark Rutte is daarbij nog een duif, maar de iets mindere goden in de partij zoals havik Klaas Dijkhoff (vanwege zijn Duitse roots wellicht) hebben veel minder scrupules en schuiven hun haat tegen de nietsnutten het minst onder stoelen of banken. Toch weet ook hij het mooi en geloofwaardig in te pakken in een liberaal jasje, zoals in zijn speech tijdens het VVD congres 2018. Daarbij had hij al zijn collega partijrakkers helemaal op de hand en sommigen leken een stiekem orgasme te beleven. Klaas had het lyrisch over 'goed volk' en de 'superieure liberale democratie'. Hij schreeuwde er gelukkig niet bij.

Vanaf 11 minuten in zijn speech komt de roest pas goed door het chroom heen als hij begint over wederkerigheid. Klaas Dijkhoff weet op een slimme manier de mensen in de bijstand te framen zonder dat de massa daarover in verzet komt. Eerder denkt men dat hij een goed punt heeft.


Hoogwaardig handhaven

Al met al is er een onwaardige manier van handhaven ontstaan: het hoogwaardig handhaven. Daaraan is de afgelopen jaren door de VVD én PvdA aan gebouwd. Daarom is het best gluiperig dat Klaas Dijkhoff in zijn speech tijdens het VVD congres spottend doet over de socialisten de oude bondgenoten in de strijd tegen de economisch onwaardige burgers.

Terwijl het adagium van 'het moet bij de mensen komen die het echt nodig hebben' nog steeds officieel geldt, is het echte doel dat iedere economische onwaardige in elk geval iets terug moet doen. Of dat nu in een betaalde baan is of als vrijwilligerswerk maakt niet uit. Als 'Arbeit macht frei' maar op kan gaan. Nog steeds dus.

De bijstand moet in de liberale gedachte zo onaantrekkelijk mogelijk worden gemaakt omdat er anders een verkeerd signaal wordt afgegeven. Mensen moeten gemotiveerd worden om wat van hun leven te maken door de wil om te werken en/of iets te doen.

Hoogwaardig handhaven zorgt voor het schrikbeeld zodat de bijstand niet de situatie is waar je wil zijn. Dat moet de zogenaamde instroom drastisch afremmen. Dat wordt kracht bijgezet door streng aan de poort te zijn.

Het gaat erom zoveel mogelijk drempels op te werpen zodat aanvragers van een uitkering afhaken (of ze nu echt hulp nodig hebben of niet).


Nog perverser

Het is al een flinke stap in het denken om in te zien dat het gaat om het uitroeien van economische onwaardigen. Die term ligt erg gevoelig en de andere aanduiding voor uitroeiing, Endlösung, al helemaal.

Maar wie durft nog verder te denken? Het is nog perverser namelijk!

Uiteindelijk is het allerhoogste doel om iedereen te onderdrukken. Niet alleen de mensen in de bijstand, maar ook de werkenden. Daarom worden zij die een uitkering hebben zo minderwaardig behandeld. En daarom wordt er ook op onmenselijke manier aan de uitstroom gewerkt (mensen weer uit de uitkering krijgen). Dat moet ook een angstaanjagend signaal afgeven. Het gaat er niet zozeer om dat mensen echt aan betaald werk komen en echt de uitkeringssituatie verlaten, maar dat zij onder erbarmelijke omstandigheden aan de slag gaan (werken met behoud van uitkering en ooit zogenaamd kans op op een echte baan).

Het is effect van de afschrikking is dat werkenden volledig gehoorzamen om maar alsjeblieft niet in die hel van de bijstand te komen.

Opgenomen in:
Modermismen anno nu

Datum:
27 augustus 2018

Auteur:
Ray Heijder