Hoe blijf je een rat?

Rat

Blijf je een rat?

Door Ray Heijder

13 juni 2019 | Als je een bepaald niveau hebt behaald op de maatschappelijke ladder, moet je dat ten koste van alles vasthouden. Je mag niet vallen en als dat toch gebeurt, zo snel mogelijk opstaan. Als je iets te lang blijft liggen, spreekt men een 'knock-out' over je uit en kom je niet meer op de benen. Een tweede kans krijg je niet. Het kan zo slecht met je aflopen dat je kansloos in de bijstand terechtkomt en in het ergste geval zelfs (economisch) dakloos raakt! Je intelligentie en vaardigheden tellen niet meer mee, hoe speciaal die ook zijn.

Dit lijkt allemaal wat overdreven, maar ik heb het zelf meegemaakt. Bovendien kom ik geregeld noodlotgenoten tegen die ongeveer hetzelfde weten te vertellen. Mensen met een goed stel hersenen en onbenutte talenten. Pure kapitaalvernietiging doordat er ratten aan de macht zijn in het maatschappelijk systeem.


Hoe word je een rat?

In de tijd dat ik nog lekker belangrijk was en op hoog niveau actief, verkeerde ik in gezelschap van wethouders en dergelijke, raadsleden en slimme koppen van het netwerk van adviespartners van de overheid. Ik had ik onder meer contact met de Tielse wethouder Alfons Schrijvers van ProTiel. Ik herinner mij hem als een excentrieke man die enerzijds van de oude stempel was, maar tegelijkertijd vooruitstrevend: hij maakte toen al (begin 2000) selfies en stond op het gemeentehuis bekend als 'Mister Selfie'. Hij was de eerste wethouder die via een advertentie werd geworven.

Ik noem meneer Alfons hier vanwege zijn advies destijds om eens het boek van zijn broer Joep te lezen:

Hoe word ik een rat?
Joep Schrijvers
Verschenen in 2002
Verkrijgbaar bij Managementboek

Ik ga op deze plek even niet inhoudelijk in op het boek (wat mij betreft nog altijd een aanrader), maar de combinatie van trefwoorden zegt al genoeg: communicatie, kantoorpolitiek, macht, metaforen, politiek, politieke spelletjes.

Anno 2019, dus bijna twintig jaar later, zie ik in gemeenteland (en niet alleen daar) een rattenplaag van Bijbelse proporties. Zou het boek van Joep zoveel impact hebben gehad? Of vormt een gemeentehuis nu eenmaal een natuurlijke habitat voor de Rattus Imperialis (overheidsrat)?

Ik wil niemand aanmoedigen om een rat te worden, want ik ben er juist voor om ze uit te roeien, maar het lezen van 'Hoe word ik een rat?' van Joep Schrijvers geeft je inzichten die je helpen om het ongedierte bij jouw gemeente (en elders) te herkennen. Voor wat het waard is.


Wannabe ratten

Nu heb je ratten en ratten! De ergste soort is de rioolrat die de pest van het neoliberalisme overdraagt. Je vindt ze op zowel bestuurlijk (wethouders en raadsleden) als op ambtelijk niveau (vooral leidinggevende ambtenaren). En vergeet niet de ingehuurde exemplaren uit het netwerk van adviespartners van de overheid.

Ik herken de rioolratten (te) snel doordat ik er veel contact mee heb gehad in de tijd dat ik zelf een rat was tot ik struikelde en iets te lang bleef liggen.

Ze richten heel veel schade aan onder de burgers en gaan daarmee door tot op de hoogste trede van de maatschappelijke ladder, tot aan staatssecretaris, minister en minister-president aan toe.

Maar er zijn ook wannabe ratten. Zij komen niet zo heel veel, maar volgen slaafs en blindelings de rioolratten.

Je komt ze tegen onder wethouders die min of meer per ongeluk in die rol terecht zijn gekomen en meestal voortijdig sneuvelen met een smoes of onder vage omstandigheden waar we nooit het fijne van zullen horen.

Ook onder de raadsleden sluipen ze rond als kleine wolfjes in schaapskleren. De te menselijke varianten onder hen, haken ook prematuur af met één of ander bullshitverhaal.

Er zijn ook operationele, volgzame (en bovenal laffe) wannabe ratten. We treffen ze bijvoorbeeld in grote getale aan onder consulenten in het sociaal domein. Denk met name aan klantmanagers van de sociale dienst die bijstandsgerechtigden het leven zuur maken.

Wannabe ratten hebben nog iets van menselijke kenmerken. Maar als die opspelen, levert dat voor hen en voor hun hulpvragers problemen op. Dan blijken ze eigenlijk lemmingen te zijn (een soort muis die zonder nadenken met de groep meeloopt, wat de gevolgen ook mogen zijn). Voor de burgers die zij zouden moeten dienen, wordt het van kwaad tot erger.

Onder aanvoering van de rioolratten zitten de lemmingen helaas in een verstikkende 'flow' waaraan moeilijk te ontsnappen is op het moment dat hun geweten en gevoel voor de medemens opspelen. Ze kunnen niet zonder ernstige persoonlijke gevolgen een out-of-the-box keus maken ten gunste van de burgers. Dat wordt genadeloos afgestraft door de leidende rioolratten.


Ratjetoe

Al met al wordt onze samenleving steeds meer een zooitje, een chaos, een ratjetoe met vele burgerslachtoffers.

Of ik ook oplossingen heb? Nee, ik niet. Maar God wel! Hij zal de ratten uitroeien volgens Zijn plan en daarom:

Wees of word geen rat!