Gemeentelijke beleidsadviseurs, het gevaarlijkst?

Gemeentelijke beleidsadviseurs, het gevaarlijkst?

2 september 2019

Het zijn niet de wethouders die we in de smiezen moeten hebben. Hun macht is maar beperkt en wordt sterk overschat. Hetzelfde geldt voor gemeenteraadsleden. Waar we werkelijk van te vrezen hebben als burgers zijn de gemeentelijke beleidsadviseurs. Vooral in het sociaal domein zijn het wolven in schaapskleren of hyena's met mooie praatjes, maar in werkelijkheid werken ze verderfelijke dubbele agenda.

De beleidsadviseur heeft een verraderlijke plek en rol in de gemeentelijke organisatie. Niet zelden is hij of zij ook nog eens een ingehuurde externe professional. Zo'n beleidsadviseur is van het gevaarlijkste soort. Niet alleen voor de burgers maar (zonder dat ze het in de gaten hebben) ook voor de wethouders, raadsleden en 'gewone' ambtenaren.


Dubbele agenda

Het verraderlijke van veel beleidsadviseurs is dat zij een dubbele agenda dienen. Die van de gemeente waarbij en/of waarvoor ze werken en die van machten daarbuiten waarvan zij profiteren.

Voor een voorbeeld gaan we dit keer naar de Friese gemeente De Fryske Marren waar we beleidsadviseur Klaas Ybema tegenkomen. Samen met zijn collega Thea de Vries, teamleider backoffice sociaal domein, hield hij een mooi verhaal met de titel 'Te snel een uitkering verhindert mensen om zelf alternatieven te zoeken' voor Divosa.

De officiële agenda van Ybema is het verkleinen van het bijstandsbestand van gemeente De Fryske Marren. Zijn verborgen agenda is dat hij handlanger is van de geldroofmachine in het sociaal domein. We gaan hierna op die beide agenda's wat dieper in.


Scherp aan de poort

Geïnspireerd door de gemeente Montferland heeft Klaas Ybema het tot zijn natte droom gemaakt om het bijstandsbestand van de gemeente De Fryske Marren te verkleinen tot 500 eind 2021. Dat kan volgens hem met onder meer de aanpak van Scherp aan de poort.

Natuurlijk vind iedereen dat er zo min mogelijk bijstandsuitkeringen moeten worden verstrekt, dus Klaas heeft op voorhand al veel draagvlak onder gemeentebestuur, andere gemeentebesturen en de bevolking. Behalve waarschijnlijk van de belanghebbenden die moeten knokken om een bijstandsuitkering te krijgen en te behouden (als ze daar recht op hebben).

Scherp aan de poort klinkt streng, maar Ybema benadrukt dat het te snel toekennen van uitkeringen mensen verhindert hun eigen mogelijkheden te benutten.

Dat de beleidsadviseur hier slechts met een aanname komt, wordt door nagenoeg iedereen niet opgemerkt. Nog afgezien van het vage 'te snel'. Wat is te snel.

Maar het schrijnende en verwerpelijke aan deze aanname die als waarheid wordt gebracht, is dat het uitgangspunt is dat mensen eigen mogelijkheden hebben. Vooral zij die dat niet hebben, lopen door de scherpte aan de poort een heel groot risico uitgesloten te worden van hulp of moeten daar te lang op wachten. Degenen die echt eigen mogelijkheden hebben, lopen geen schade op.

Het nieuwe beleid kent naast Scherp aan de poort nog twee pijlers: blijvend controleren & handhaven en uitstroombevordering.


Burger niet centraal

Bij het bijstandsbeleid in De Fryske Marren staat de burger niet centraal. Verreweg niet! In de drie pijlers Scherp aan de poort, blijvend controleren & handhaven en uitstroombevordering mist de menselijke maat en ligt de focus volledig op rechtmatigheid en doelmatigheid (op het gemeentelijke belang van verminderen van het bijstandsbestand).

Ja, dat is indirect ook een burgerbelang, maar niet tijdens de urgente nood.

Ybema en De Vries walsen over die urgentie heen en pakken daarmee weliswaar de (potentiële) misbruikers, maar die hadden toch al geen nood. Maar zij die het wel hebben, zijn de dupe.  De beleidsadviseur en de teamleider sociaal domein spelen een gevaarlijk spel waarbij ze afwachten tot er ergens bloed uit gaat sijpelen:

De Vries vertelt dat ze wel laat onderzoeken wat de inkomenssituatie is van degenen die geen uitkering kregen. Daarmee wil ze nagaan of de gemeente hen toch moet helpen. De resultaten daarvan zijn nog niet binnen.

Een abjecte, empirische aanpak van trial & error over de ruggen van echt kwetsbare mensen heen. Als er vervolgens blijkt dat zij toch hadden moeten worden geholpen, is er al (te) veel kapot.


Creëren van behoefte aan professionals

Maar wat is dan die verborgen agenda? Dat is het creëren van behoefte aan professionals. Als we een beetje goed opletten, zien we dat terug in het verhaal van Ybema en De Vries. Dus zo verborgen is het nu ook weer niet.

De medewerkers van de sociale dienst moeten heel sterk in de schoenen staan, want weet u, mensen die een bijstandsuitkering aanvragen of reeds hebben, zijn gevaarlijk!

Als klanten ze onder druk zetten, moeten ze sterk in hun schoenen staan. Daar heb ik veel respect voor.
aldus Thea de Vries

Bijstandsgerechtigde die medewerkers onder druk zetten? Serieus?

En er is nog een probleem: naarmate het bijstandsbestand kleiner wordt, bestaat het restant uit de allerergste, meest gevaarlijke bijstandsgerechtigden. Daar heb je echt heel goede consulenten werk & inkomen voor nodig. Een gemeente mag niet op hen bezuinigen, waarschuwt Ybema:

Alleen als we daarvoor voldoende medewerkers blijven houden. Daar moeten we voor vechten, want een gemeente is geneigd snel af te schalen. Maar hoe verder je komt, hoe moeilijker het bestand wordt. Als we op volle kracht mogen doorwerken aan onze drieledige aanpak ben ik optimistisch.
aldus Klaas Ybema

Mensen als Klaas Ybema (in de zogenaamde 'vierde macht' ) zijn de ideale ambassadeurs en kruiwagens voor het commerciële netwerk van adviseurs tevens uitvoerders (de 'zesde macht')

Beter nog dan wethouders en raadsleden. Beleidsadviseurs zijn onderdeel van de werkelijke macht bij gemeenten, niet de bestuurders. Die zijn alleen uithangborden en zijn nodig als er moet worden getekend bij het kruisje. Zij vertrouwen volledig op de hoge ambtenaren en wagen het niet om hen te betwijfelen.

Ybema zorgt met zijn verhaal voor de 'urge' ofwel de drang en noodzaak om blijvend meer te investeren in consulenten werk &  inkomen. Dat vergt niet alleen dure professionele externe training en coaching van de eigen ambtenaren, maar ook om inhuur (detachering) van panklare consulenten.

Dit doet de man niet alleen gericht op De Fryske Marren, maar op alle 355 gemeenten. Vandaar publicatie via Divosa!


Scherp aan de poort

Verwant artikel

Handel in consulenten werk & inkomen
1 september 2019