Help mijn kind wordt 18 jaar!

Help mijn kind wordt 18 jaar!

17 augustus 2019 | Als een kind 18 jaar wordt, is dat een mooie mijlpaal en aanleiding voor een feestje in de familie. Maar er zit ook een minder heugelijke kant aan als er sprake is van een bijstandsuitkering bij de ouder(s). Er ontstaat dan een direct inkomensprobleem dat zo hard kan aankomen dat het acuut leidt tot een armoedeval met allerlei nadelige gevolgen van dien. Het goede nieuws: niemand wordt plotseling 18 jaar!

Dit artikel is vooral gericht aan teamleiders werk & inkomen. Voor hen is naast de eigen verantwoordelijkheid van de ouder(s) die voorop staat een schone taak weggelegd. Maar ook consulenten werk en consulenten inkomen zijn van harte uitgenodigd om mee te lezen, want zij hebben een belangrijke rol in het geheel van de integrale zorgplicht van de gemeente.


Zwaard van Damocles

Voor de ene ouder in de bijstand meer en voor de (wat minder zelfredzame en bewuste) andere ouder minder hangt de achttiende verjaardag van het kind als een Zwaard van Damocles boven het gezin. Er zijn namelijk twee regelingen die het gezinsinkomen ondersteunen die onvermijdelijk wegvallen zodra het kind de memorabele leeftijd bereikt: de kinderbijslag en het kindgebonden budget (kgb).

Beide voorzieningen zijn tegemoetkomingen in de kosten gegrondvest op respectievelijk de Algemene Kinderbijslagwet en de Wet op het kindgebonden budget.

Opmerking:
In het spraakgebruik komen we nog wel eens 'kindertoeslag' tegen voor het kgb, maar dat was de term die alleen in 2008 van kracht was voor de (alleen in dat jaar geldige) tijdelijke regeling. Het kgb werd op 1 januari 2009 ingevoerd.

Het inkomensgat dat onherroepelijk valt, is al gauw honderden euro's per maand. Voor een gezin dat van de algemene bijstand leeft, is dat een enorme (en zonder maatregelen niet te overleven) aderlating. Het negatieve effect van het wegvallen van de kinderbijslag treedt afhankelijk van de verjaardag tussen één en drie maanden op, dat van het kgb per direct.


Voorspelbaar dus anticipeer!

Net zo resoluut als de forse daling van het gezinsinkomen is, is de voorspelbaarheid ervan. Niemand wordt immers onverwacht 18 jaar. Er kan (en moet) op deze verandering in het gezin worden geanticipeerd. Dat is vooropgesteld een verantwoordelijkheid van de ouder(s), maar in een situatie met een bijstandsuitkering kan die verantwoordelijkheid niet alleen worden gedragen.Iemand zit in de bijstand doordat tijdelijk niet zelfstandig in levensonderhoud kan worden voorzien wat impliciet aangeeft dat het dragen van verantwoordelijkheid even niet alleen lukt.

Net als dat er bij de ouder(s) geen sprake mag zijn van tekortschietend verantwoordelijkheidsbesef geldt dat ook voor een gemeente bij het nakomen van de zorgplicht. Met andere woorden: de gemeente moet ouders in de bijstand ondersteunen, ook (beter gezegd: juist) bij een ruim vooraf voorspelbare verandering die zonder maatregelen tot ernstige problemen kan leiden.


Integrale zorgplicht

Er wordt veel gesproken en geschreven over een integrale aanpak bij de zorgplicht van de gemeente. Dit is niet alleen in het belang van de burger, maar ook in dat van de gemeente. Als voorliggend de zorgplicht niet goed wordt nagekomen, schaadt het de hulpvrager, maar ook de gemeente die zich verderop met een volgende (en vaak zwaardere en veel duurdere) zorgvraag en zorgplicht geconfronteerd zal zien. Denk hierbij aan schuldhulpverlening en armoedebestrijding.

Ook derden (zoals zorgverzekeraars en woningcorporaties) zullen dan worden getroffen als rekeningen niet meer kunnen worden betaald. Met hen worden door gemeenten prestatieafspraken gemaakt, maar zij zouden zich ook kunnen afvragen:

Wij moeten inspanningen verrichten, maar heeft de gemeente voorliggend wel voldoende gedaan of betalen wij vooral het gelag?

In de gemeentelijke zorgplicht heeft de afdeling werk & inkomen een doorslaggevend voorliggend aandeel in de zorgplicht!


Consulent inkomen

De consulent inkomen heeft een hoofdrol bij het vaststellen van het recht op bijstand. Dat is een doorlopend proces: het recht wordt niet alleen bepaald bij de instroom, maar ook gedurende de gehele periode dat iemand een bijstandsuitkering ontvangt. Om die rol te kunnen vervullen, wordt de consulent inkomen vanuit de Participatiewet ondersteund door de informatieplicht die aan de bijstandsgerechtigde is opgelegd.

De consulent moet naast de controlerende taak ook als belangrijk rader in het geheel een bijdrage leveren aan de integrale zorgplicht door actief te ondersteunen bij veel inkomensaspecten. Dat vraagt niet alleen om kennis over alles wat met rechtmatigheid te maken heeft, maar ook om expertise op het gebied van (tijdelijke) regelingen en voorzieningen die de inkomenspositie van cliënten in de workload ten goede komen.

Helaas komt het laatste nog vaak niet goed uit de verf. Er valt dus wat te winnen.


Consulent werk

De hoofdrol van de consulent werk ligt op het vlak van arbeidsinschakeling en uitstroom waardoor de bijstandsuitkering inderdaad van tijdelijke aard is. Dat willen we allemaal. De voorkeur gaat daarbij uit naar toereikend betaald werk waarbij de belanghebbende zelf volledig in het levensonderhoud kan voorzien en op dat vlak de zorgplicht van de gemeente kan stoppen.

Het verantwoordelijkheidsbesef van de consulent werk moet hierbij groot zijn, want het gaat niet alleen om het belang van de burger. De werkgever, de gemeente, heeft de consulent werk nodig om de collegeopdracht vastgelegd in artikel 7 van de Participatiewet uit te voeren:

Opdracht gemeente, opdracht college, het college ondersteunt bij arbeidsinschakeling: personen die algemene bijstand ontvangen.

Om die rol te kunnen vervullen, wordt de consulent werk vanuit de Participatiewet ondersteund met een breed palet van regelingen, voorzieningen en instrumenten die aan de bijstandsgerechtigde kunnen worden toegewezen naar mate het college dat zinvol en/of noodzakelijk acht.

Helaas komt dit nog vaak niet goed uit de verf. Er valt dus wat te winnen.


Teamleider werk & inkomen

Het proces werk en het proces inkomen zijn heel verschillend en vragen elk om heel specifieke kennis, expertise en vaardigheden van de consulenten. Tegelijkertijd lopen deze processen binnen dezelfde integrale zorgplicht en beïnvloeden zij elkaar. Om dat goed te laten plaatsvinden en zoveel mogelijk te voorkomen dat er verderop een zwaardere en veel duurdere zorgvraag en zorgplicht ontstaan, is een teamleider werk & inkomen onmisbaar.

De teamleider moet ervoor zorgen dat beide processen op elkaar zijn afgestemd en 'smooth' verlopen. Dat mag niet van de afzonderlijke consulent werk en consulent inkomen worden verwacht. Die moeten zich kunnen focussen op de karakteristieke dynamiek van het deel waarover zij zijn gesteld.

De teamleider werk & inkomen zorgt ervoor dat het integrale karakter van de zorgplicht binnen de afdeling wordt gerespecteerd en geeft zo met het team een zo goed mogelijke respons op hulpvragen.

Een goed aangestuurd team werk & inkomen ondersteunt zorgvragers optimaal en zal de gemeente grote besparingen op kosten opleveren.


Activeren en belonen

Vooral in een bruine kroeg kom je het nog tegen: de bel aan de bar. Trek er niet aan! De regel is namelijk dat je een rondje moet geven als je dat (al dan niet onder invloed van alcohol) doet.

Bij hulpvragen in het sociaal domein, dus ook bij werk & inkomen, ligt dat heel anders:

Hoe eerder aan de bel wordt getrokken, hoe beter!

Ook hier geldt weer: het is de verantwoordelijkheid van de belanghebbende om tijdig aan te geven dat het zelfstandig en eventueel met hulp van het eigen netwerk niet lukt.

Maar vanuit het oogpunt van gemeentelijke dienstverlening en met besef van de integrale zorgplicht, doet een gemeente er goed aan om anticiperend, proactief vanuit professionaliteit te ondersteunen en desnoods te activeren om tijdig aan bel te trekken.

En doet de burger dat, beloon dat dan ook door adequaat op te treden en niet alleen te kijken naar rechtmatigheid en mogelijkheden om zoveel mogelijk de zorg niet te hoeven bieden.


Een rondje anticiperen

Terug naar de kwestie van kinderen die 18 jaar worden in bijstandsgezinnen:

Doe periodiek een rondje anticiperen of werk met automatische 'triggers' in samenwerking met de afdeling die verantwoordelijk is voor de ICT.

Zorg ervoor dat uit de workloads (en zeker ook uit het zogenaamde 'granieten bestand') de dossiers komen bovendrijven waarbij bijvoorbeeld over een jaar de geschetste situatie waarin een kind 18 jaar wordt zich voor gaat doen. Benader vervolgens de betreffende cliënten.

Het zal een verrassende, positieve impuls geven aan alle betrokkenen (inclusief de bijstandsgerechtigden) bij toeleiding naar betaald werk en uitstroom. Gewoon. Doen.


Behoefte om samen met BurgerkrachtCentraal eens verder te sparren over dit onderwerp?
Vanaf onze kant graag! Mail ons via info@burgerkrachtcentraal.nl.


Scheepsbel