Afbreukrisico’s ontbrekend uitvoeringsplan

planAfbreukrisico's ontbrekend uitvoeringsplan

Versie: 22 december 2019

Auteur: R.M.F. Heijder

Het uitvoeringsplan (of plan van aanpak) is een onmisbaar document in de uitvoering van de Participatiewet. Het ontbreken ervan brengt grote afbreukrisico's met zich mee. Die zullen zich in eerste instantie tegen de belanghebbende keren. Uiteindelijk is de schade die dit veroorzaakt volledig aan de gemeente toe te rekenen. De belanghebbende kan de gemeente aansprakelijk stellen waarmee de risico's voor rekening van het college van het bestuursorgaan zullen komen.

De eerste zorg van de gemeente hierbij zou uiteraard het belang van haar inwoners moeten zijn, maar in tweede instantie ook de onnodige aanslag op publieke middelen. De verantwoordelijke wethouder riskeert er een confrontatie met de gemeenteraad mee.


Meer dan een hulpmiddel

Het uitvoeringsplan is meer dan een hulpmiddel voor succesvolle ondersteuning bij arbeidsinschakeling van personen die een bijstandsuitkering ontvangen. De gemeente moet alleen al omwille van het correct uitvoeren van deze collegeopdracht (artikel 7:1a 1° van de Participatiewet) strikt omgaan met de wettelijke plicht van het opstellen van een plan van aanpak.

Daarnaast moet zij zichzelf en de belanghebbende behoeden voor de onvermijdelijke nadelige gevolgen van het ontbreken van een uitvoeringsplan. Het is juridisch basisdocument.


Juridische noodzaak

Het aanspraak maken op een bijstandsuitkering leidt tot rechten en plichten. Dat geldt voor zowel de belanghebbende als de gemeente. Hierbij kan niet worden volstaan met het simpel verwijzen naar de geüniformeerde verplichtingen van de Participatiewet. Dit omdat de wettekst niet per se voor iedereen begrijpelijk is, maar belangrijker nog, de gemeente vrije beleidsruimte heeft gekregen van de wetgever van waaruit nader ingevulde rechten en plichten ontstaan. Die lokaal beheerste rechten en plichten moeten duidelijk zijn.

De gemeente mag niet zomaar doen en laten wat zij wil binnen de vrije beleidsruimte!

  1. Ten eerste moet de invulling van die vrije beleidsruimte worden vastgelegd in decentrale wet- en regelgeving.
  2. Ten tweede moet de cliëntspecifieke uitvoering van het lokaal vastgestelde beleid voor iedere belanghebbende geformaliseerd zijn in een uitvoeringsplan (plan van aanpak). Dit betekent dat er geen stappen mogen worden gezet buiten het plan om. Uitgezonderd stappen die volledig door de geüniformeerde verplichtingen zijn gedekt en niet nadelig voor belanghebbende kunnen worden beïnvloed door de persoonlijke inzichten en aanpak van een enkele functionaris (zoals een klantmanager/consulent/trajectregisseur werk).

Zonder uitvoeringsplan (plan van aanpak) kunnen belanghebbende en gemeente elkaar onvoldoende aanspreken op rechten, plichten en afspraken. Cruciale zaken kunnen zo in de lucht blijven hangen en een eigen leven gaan leiden. Dit kan zich zelfs gaan wreken in een complex en hardnekkig conflict tussen belanghebbende en de gemeente.

Een belanghebbende wordt bij een ontbrekend uitvoeringsplan bij beslissingen de mogelijkheid van bezwaar en beroep ontnomen. Het is namelijk zo dat een uitvoeringsplan wordt gezien als een voor bezwaar vatbare beschikking. Daardoor zijn de beslissingen die daarin zijn opgenomen automatisch voor bezwaar en beroep vatbaar.

Voor beslissingen die buiten een uitvoeringsplan worden genomen (zonder deze in de vorm van een aparte beschikking te gieten) kunnen niet door belanghebbende worden bezwaard. Hiermee is de rechtsbescherming van belanghebbende in het geding. Dit maakt het schenden van het recht van belanghebbende door de gemeente mogelijk zonder dat verweer door de belanghebbende mogelijk is. Alleen (ver) achteraf zou belanghebbende via het leerstuk onrechtmatige overheidsdaad de schade kunnen verhalen op de gemeente. Het leed is dan al geschied en het is maar helemaal de vraag of een belanghebbende tot een dergelijke exercitie in staat is.


Afbreukrisico's voor de gemeente

Hierna volgt een aantal afbreukrisico's voor de gemeente bij het ontbreken van een uitvoeringsplan (plan van aanpak).

  1. Belanghebbende niet aanspreekbaar
    Zonder vastlegging kan het zijn dat verplichtingen die de gemeente de belanghebbende wil opleggen juridisch geen stand zullen houden. De belanghebbende kan weliswaar geen bestuursrechtelijk bezwaar en beroep indienen (door het ontbreken van een beschikking), maar wel bestuursrechtelijke schadevergoeding gaan eisen wegens onrechtmatige overheidsdaad.
  2. Belanghebbende kan het ontbreken van een uitvoeringsplan aanwenden ter verdediging
    Als een belanghebbende schade heeft geleden door een onrechtmatige overheidsdaad kan hij het ontbreken van een uitvoeringsplan aanwenden ter verdediging van zijn schadeclaim. Dit is des te sterker het geval als er langdurig geen plan is en er maar op de bonnefooi uitvoering wordt gegeven aan de collegeopdracht (op goed geluk, zonder van tevoren iets te regelen of af te spreken).
  3. Verkwisting van publieke middelen
    Zonder uitvoeringsplan zijn de stappen meer een kansspel dan dat iedereen weet wat hij doet of te doen staat. De kans op mislukking is groot en daarbij worden publieke middelen verkwist.
  4. Doelloos
    Behalve het globale doel van arbeidsinschakeling en uitstroom uit de bijstand, zijn er geen duidelijke, concrete en te behappen (sub)doelen. Dat staat resultaatgericht werken in de weg. De kans neemt toe dat de belanghebbende geparkeerd komt te staan in een 'granieten bestand'. Dit is slecht voor het welzijn van de belanghebbende en komt de gemeenschap (waar de gemeente ook onder valt) niet ten goede.
  5. Aanwenden van verkeerde instrumenten
    In de chaos worden de verkeerde instrumenten ingezet. Te denken valt aan het instellen van een medisch psychologisch belastbaarheidsonderzoek door een consulent op basis van nattevingerwerk of uit onmacht bij het bemiddelen van de belanghebbende. Als er vanuit een uitvoeringsplan wordt gewerkt, zou een arbeidsdiagnostisch onderzoek wellicht het juiste instrument blijken zijn.
  6. Verkeerde conclusies
    Er worden verkeerde conclusies getrokken. Vaak komen die terecht in het dossier van belanghebbende. Ze liggen op de loer om vroeg of laat een splijtzwam te zijn bij beslissingen die dan ineens wel in een beschikking bekend worden gemaakt aan de belanghebbende. Dit leidt dan weer tot stagnaties, frustraties, misverstanden, conflicten en bovenal (op de gemeente te verhalen) schade.
  7. Geen regelkring
    Het voordeel van werken volgens een plan is de heilzame werking van de regelkring: plannen > uitvoeren > evalueren > bijstellen.
    Het is trouwens niet alleen een voordeel, maar ook een vereiste volgens de Participatiewet!

Belangrijk:
Het om reden van het ontbreken van een uitvoeringsplan dan ook maar als gemeente geen uitvoering geven aan de opdracht en de belanghebbende met rust laten, is geen oplossing. Er is immers een wettelijke collegeopdracht en met rust laten komt in werkelijkheid neer op verwaarlozing van belanghebbende. Het niet ondersteunen bij arbeidsinschakeling leidt tot schade. De belanghebbende zou op het idee kunnen komen om die schade op de gemeente te verhalen vanuit het leerstuk onrechtmatige overheidsdaad.


Zal het zo'n vaart niet lopen?

De gemeente zou zich veilig kunnen wanen met de gedachte "het zal zo'n vaart niet lopen dat een burger met schadeclaims komt en naar de rechter stapt."

Kortzichtig bezien, is dat inderdaad zo. Belanghebbenden zullen (nog) niet gauw denken aan aansprakelijkstelling voor schade. Ze lopen vaak al snel vast in (zelfs eenvoudige) bezwaar- en beroepsprocedures en zullen hun rechten (gedeeltelijk) laten varen.

Vanuit de gedachte van de zorgplicht, zou de gemeente hier echter niet op moeten (willen) speculeren.

Men bedenke dat de belanghebbende uiteindelijk een steeds groter blok aan het been van de gemeente zal zijn als hem geen recht wordt gedaan.

Niemand schiet daar onder de streep iets mee op, uitgezonderd commerciële partijen die komen 'helpen' om de belanghebbende en de gemeente tegen elkaar te beschermen.


https://www.burgerkrachtcentraal.nl/recht/afbreukrisicos-ontbrekend-uitvoeringsplan/

Reacties zijn welkom

Ze worden eerst gecontroleerd door BurgerkrachtCentraal voordat ze zichtbaar worden.

Geen zorgen, jouw e-mailadres wordt niet getoond op de website en door BurgerkrachtCentraal niet aan derden verstrekt.

Plaats een reactie